System dozoru elektronicznego stanowi jedną z alternatyw dla wykonywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Pozwala on skazanemu odbywać karę w warunkach wolnościowych, jednak pod ścisłą kontrolą. Skoro więc mamy do czynienia ze ścisłą kontrolą prawidłowego odbywania kary w SDE, naruszenie zasad przez skazanego wiąże się z poważnymi konsekwencjami. W tym wpisie wyjaśnimy, co grozi za załamanie zasad odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego.

Obowiązki skazanego w systemie dozoru elektronicznego

Skoro chcemy się dowiedzieć co grozi za złamanie zasad odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, musimy najpierw znać obowiązki skazanego, których mógłby potencjalnie nie wypełnić dopuszczając się naruszenia.

Zgodnie z art. 43m § 1 Kodeksu karnego wykonawczego skazany ma obowiązek zgłosić podmiotowi dozorującemu gotowość do instalacji środków technicznych w terminie i w sposób określony przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku skutkuje zawiadomieniem sądu oraz kuratora.

Z kolei art. 43n § 1 k.k.w. wymienia podstawowe obowiązki osoby objętej dozorem. Skazany musi w szczególności nieprzerwanie nosić nadajnik, dbać o powierzony sprzęt, zapewniać jego zasilanie oraz umożliwiać kontrolę. Ponadto ma obowiązek udzielania wyjaśnień organom nadzorującym i stawiania się na ich wezwania.

W przypadku dozoru stacjonarnego dodatkowym obowiązkiem jest przebywanie w określonym miejscu w wyznaczonych godzinach (zazwyczaj chodzi o miejsce zamieszkania osoby objętej nadzorem). Skazany może opuścić miejsce pobytu maksymalnie na 12 godzin dziennie w celach wskazanych przez sąd, takich jak praca, leczenie czy utrzymywanie więzi rodzinnych, ale konkretny przedział godzinowy, w którym skazany może opuścić dom, określa sąd w wydanym orzeczeniu.

Najczęstsze naruszenia zasad dozoru elektronicznego

W praktyce najczęściej dochodzi do naruszeń zasad odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego polegających na nieprzestrzeganiu harmonogramu, spóźnieniach w powrocie do miejsca pobytu, braku kontaktu z kuratorem, ignorowaniu połączeń z centrali monitorowania, a także na ingerencji w urządzenia techniczne, w tym ich uszkodzeniu lub zdejmowaniu.

Zdarza się też, że skazany popełnia nowe przestępstwo w czasie odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego, co także stanowi przeszkodę dla odbywania kary w SDE.

Uchylenie orzeczenia o zgodzie na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego

Najistotniejszą konsekwencją naruszenia obowiązków jest uchylenie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego.

Sąd penitencjarny obligatoryjnie (czyli obowiązkowo, bez żadnych wyjątków) uchyla zezwolenie, jeżeli skazany nie zgłosił gotowości instalacji urządzeń, uchyla się od ich założenia, narusza porządek prawny lub nie wykonuje nałożonych obowiązków. Dotyczy to również sytuacji, w której skazany popełni przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Wyjątkowo sąd może odstąpić od uchylenia zezwolenia, jeżeli zachodzą szczególne okoliczności, jednak w praktyce stosowane jest to bardzo rzadko.

Dodatkowo, sąd może fakultatywnie uchylić zezwolenie w przypadku niepowrotu skazanego do miejsca wykonywania dozoru w wyznaczonym czasie, na przykład po uzyskaniu zgody na czasowe opuszczenie miejsca pobytu.

Natychmiastowe osadzenie w zakładzie karnym

Uchylenie dozoru elektronicznego wiąże się z bardzo szybkim wykonaniem decyzji sądu.

Sąd penitencjarny poleca niezwłoczne zatrzymanie skazanego i doprowadzenie go do jednostki penitencjarnej, bez konieczności wcześniejszego wezwania.

Brak możliwości ponownego skorzystania z dozoru

Szczególnie dotkliwą konsekwencją jest brak możliwości ponownego uzyskania zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego w tej samej sprawie.

Zgodnie z art. 43zae k.k.w. w razie uchylenia zezwolenia na odbycie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego ponowne udzielenie zezwolenia na odbycie kary w tym systemie jest niedopuszczalne w tej samej sprawie.

Konsekwencje finansowe i techniczne

Naruszenia mogą prowadzić również do odpowiedzialności finansowej. W przypadku umyślnego uszkodzenia lub zniszczenia urządzeń sąd może nałożyć na skazanego opłatę wyrównawczą odpowiadającą kosztom sprzętu i jego instalacji.

Dodatkowo, jeżeli konieczna była interwencja Policji z powodu niewywiązywania się z obowiązków, sąd może obciążyć skazanego kosztami tych czynności.

Wpływ naruszeń na zaliczenie kary

W przypadku uchylenia dozoru sąd rozstrzyga, w jakim zakresie kara została już wykonana.

Możliwe jest nawet jedynie częściowe zaliczenie okresu odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego, co w praktyce oznacza, że część czasu spędzonego w systemie może nie zostać uwzględniona przy obliczaniu ile kary pozostało do wykonania.

Czy każde naruszenie prowadzi do uchylenia dozoru?

Nie każde uchybienie skutkuje automatycznym uchyleniem dozoru, jednak należy pamiętać, że możliwość odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego ma charakter swoistego przywileju. Pozwala ona skazanemu funkcjonować poza zakładem karnym, co oznacza, że wszelkie naruszenia są co do zasady oceniane rygorystycznie.

Sąd każdorazowo analizuje charakter naruszenia, jego powtarzalność oraz stopień zawinienia skazanego. Jednorazowe, incydentalne uchybienia o niewielkim ciężarze gatunkowym nie muszą prowadzić do uchylenia dozoru, jednak ich powtarzalność w praktyce istotnie zwiększa ryzyko wydania takiego rozstrzygnięcia.

Należy przy tym podkreślić, że system dozoru elektronicznego musi nadal spełniać funkcję kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że odbywanie kary w tym systemie nie może prowadzić do faktycznego jej „iluzorycznego” charakteru. Jeżeli skazany w sposób stały lub uporczywy narusza nałożone obowiązki, trudno uznać, że traktuje on wykonywanie kary poważnie oraz że realizowane są jej cele, w szczególności cele prewencyjne i wychowawcze.

W przypadku poważniejszych naruszeń, takich jak popełnienie przestępstwa, uchylenie dozoru jest w praktyce niemal pewne.

Podsumowanie

System dozoru elektronicznego daje skazanemu możliwość odbywania kary w warunkach wolnościowych, jednak wiąże się z licznymi obowiązkami. Ich naruszenie może prowadzić do uchylenia zezwolenia, natychmiastowego osadzenia w zakładzie karnym, obciążeń finansowych oraz definitywnej utraty możliwości korzystania z tej formy wykonywania kary.

W przypadku wątpliwości dotyczących dozoru elektronicznego lub innych kwestii prawnych zapraszamy do kontaktu z Kancelarią pod numerem telefonu +48 882 843 157 lub adresem e-mail: kancelaria@adwokatmikulski.pl.