Odpowiedzialność solidarna małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich

Zawarcie związku małżeńskiego to nie tylko miłość i wspólne życie, ale również konsekwencje prawne, zwłaszcza w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania finansowe. 

Na czym polega odpowiedzialność solidarna małżonków? Jak chronić majątek osobisty przed długami współmałżonka? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w tym wpisie.

Odpowiedzialność solidarna dłużników – co to znaczy?

Odpowiedzialność solidarna oznacza, że wierzyciel może żądać spłaty całego długu od obojga małżonków lub tylko od jednego z nich – według własnego wyboru. Zapłata przez jednego z małżonków zwalnia drugiego z obowiązku.

Przykład: jeśli mąż zaciągnął kredyt za zgodą żony na remont wspólnego domu, bank może dochodzić całej kwoty zarówno od niego, jak i od żony.

Czy małżonkowie odpowiadają za wszystkie długi solidarnie?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustanawia solidarną odpowiedzialność małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich, jednak wyłącznie w zakresie zwykłych spraw rodziny.

Jak to rozumieć?

Artykuł 30 § 1 k.r.o. jest wyjątkiem od zasady, iż za długi odpowiedzialność ponosi swoim majątkiem osobistym tylko ten z małżonków, który zaciągnął dług. 

Oznacza, że w związku z długiem zaciągniętym w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej na zaspokojenie zwykłych potrzeb rodziny dłużnikiem jest ten z małżonków, który ów dług zaciągnął, ale oboje małżonkowie są za ten dług odpowiedzialni i wierzyciel może domagać się spłaty od każdego z nich.

Co oznaczają zobowiązania zaciągnięte w zakresie zwykłych spraw rodziny?

Wskazuje sie, że w ich granicach mieści się zaspokajanie potrzeb każdego z małżonków oraz wspólnych małoletnich dzieci.

Jakie warunki musza zostać spełnione aby małżonkowie ponosili odpowiedzialność solidarną za dług?

Dla zaistnienia tzw. solidarnej odpowiedzialności małżonków za długi wynikające z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny niezbędne jest łączne wystąpienie nastepujących przesłanek:

• istnienie małżeństwa;
• powstanie zobowiązania w wyniku działania jednego z małżonków;
• zaciągnięcie zobowiązania w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny np. rachunki, zakupy, żywność.

Jeśli małżonkowie nie mają rozdzielności majątkowej, wierzyciel może dochodzić wówczas roszczeń z majątku wspólnego i osobistego tego małżonka, który zaciągnął dług za zgodą drugiego.

Czy małżonkowie ponoszą odpowiedzialność solidarną również za długi z czynów niedozwolonych jednego z nich?

Odpowiedzialność solidarna małżonków nie rozciąga się na zobowiązania wynikające z czynów niedozwolonych dokonanych przez jednego z małżonków.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 stycznia 1998 r. (sygn. I ACa 1024/97):

Oznacza to, że jeśli jeden z małżonków np. wyrządził szkodę osobie trzeciej, druga strona nie ponosi odpowiedzialności za takie zobowiązanie – nie obciąży ono majątku wspólnego ani majątku osobistego drugiego małżonka.

Przykładowo długi z tytułu odszkodowania za wypadek spowodowany przez jednego z małżonków nie obciążą drugiego, o ile nie był on współsprawcą.

Kiedy można wyłączyć odpowiedzialność solidarną współmałżonków? 

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje pewien wyjątek od omawianej w tym wpisie zasady.

Zgodnie z art. 30 § 2 k.r.o., sąd może orzec, że za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków odpowiadać będzie wyłącznie ten małżonek, który je zaciągnął, o ile zaistnieją tzw. „ważne powody”.

Jakie „ważne powody” musza zaistnieć aby małżonek nie musiał odpowiadać za zobowiązania zaciągnięte przez współmałżonka?

Pojęcie „ważnych powodów” nie zostało zdefiniowane ustawowo. 

Pomocne jest tu orzecznictwo i doktryna, które wskazują na następujące sytuacje jako przykłady ważnych powodów:

• rozrzutność, lekkomyślność, nieudolność przy zaciąganiu zobowiązań przejawiana przez jednego z małżonków;
• zachowania małżonka sprzeczne z dobrem rodziny i narażające rodzinę na negatywne konsekwencje finansowe;
• separacja faktyczna (małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego);
• ubezwłasnowolnienie lub ograniczenie zdolności do czynności prawnych jednego z małżonków;
• naganne zachowanie w sprawach majątkowych – np. hazard, uzależnienia, nieodpowiedzialne zaciąganie kredytów.

Kiedy wyłączenie solidarnej odpowiedzialności małżonków za zobowiązania jest skuteczne wobec wierzycieli?

Wyłączenie solidarnej odpowiedzialności małżonków nie zawsze chroni przed roszczeniami wierzyciela.

Aby wyrok sądu wyłączający odpowiedzialność jednego z małżonków był skuteczny wobec osób trzecich (czyli głównie wierzycieli), konieczne jest spełnienie dodatkowego warunku:

• osoba trzecia (np. bank, sklep, wierzyciel) musi wiedzieć o wyłączeniu odpowiedzialności solidarnej.

Co jeżeli wierzyciel nie wiedział o wyłączeniu odpowiedzialności solidarnej małżonków?

Jeżeli wierzyciel nie wiedział o tym wyłączeniu, może żądać spłaty całego długu od obu małżonków, powołując się na ogólną zasadę solidarnej odpowiedzialności.

Kto musi udowodnić wiedzę wierzyciela o wyłączeniu odpowiedzialności solidarnej małżonków?

Ciężar dowodu spoczywa na małżonku, który chce się uwolnić od odpowiedzialności.

To on musi wykazać, że wierzyciel wiedział o wyłączeniu solidarnej odpowiedzialności małżonków .

Przykład: Jeśli sąd orzeknie, że za długi odpowiada wyłącznie mąż, ale żona nie poinformuje banku o wyłączeniu odpowiedzialności, bank nadal może dochodzić spłaty także od żony.

“Jeśli masz pytania dotyczące omówionego tematu lub potrzebujesz profesjonalnej porady prawnej, nie wahaj się z nami skontaktować. Kancelaria Adwokacka Mikulski oferuje kompleksową pomoc prawną dostosowaną do Twoich indywidualnych potrzeb. Skontaktuj się z nami już dziś, aby umówić się na konsultację i dowiedzieć się, jak możemy Ci pomóc. Zadzwoń pod numer +48 882 843 157 lub napisz na adres kancelaria@adwokatmikulski.pl. Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać!”