Wielu pacjentów, chcąc wyrazić wdzięczność lekarzowi za udaną operację, skuteczne leczenie czy profesjonalną opiekę, zastanawia się, czy mogą wręczyć symboliczny prezent – np. kwiaty, kawę czy drobny upominek. Co prawda w Polsce uznaje się to zazwyczaj za gest uprzejmości, ale z punktu widzenia prawa karnego – granica między „podziękowaniem” a łapówką może być bardzo cienka.

Co na to Kodeks karny?

Zgodnie z art. 229 § 1 Kodeksu karnego, kto udziela korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji (przekupstwo), podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.


Z kolei art. 228 Kodeksu karnego przewiduje taką samą odpowiedzialność po stronie osoby przyjmującej korzyść – w tym przypadku lekarza (łapówkarstwo bierne).

Co więcej, Kodeks karny przewiduje surowsze sankcje, np. jeżeli:

  • korzyść majątkowa ma znaczną wartość,
  • czyn stanowi element zorganizowanej działalności korupcyjnej,
  • osoba przyjmująca łapówkę nadużywa stanowiska w celu osiągnięcia korzyści.

W praktyce oznacza to, że zarówno pacjent, jak i lekarz mogą ponieść odpowiedzialność karną, jeżeli prezent lub upominek ma związek z wykonywanymi obowiązkami zawodowymi lekarza.
Nie ma przy tym znaczenia, czy intencją pacjenta było „podziękowanie” – kluczowe jest czy prezent mógł wywołać wrażenie wpływania na zachowanie lekarza w ramach jego funkcji publicznej.

Kiedy prezent jest łapówką?

Prezent staje się łapówką, gdy:

  • ma na celu uzyskanie korzyści – np. szybszego przyjęcia, wystawienia zwolnienia, lepszego leczenia, traktowania itd.;
  • jest wręczany przed lub w trakcie leczenia, z intencją „zmotywowania” lekarza do pewnego działania;
  • lekarz pracuje w placówce publicznej, a wręczony prezent może być postrzegany jako wpływanie na decyzje urzędnika państwowego, jako iż lekarz w publicznym szpitalu jest traktowany jako osoba pełniąca funkcję publiczną;
  • wartość prezentu jest znaczna – np. gotówka, biżuteria, drogi alkohol, karty podarunkowe.

W takich sytuacjach może dojść do przestępstwa łapownictwa biernego lub czynnego, nawet gdy intencją pacjenta było jedynie „podziękowanie” za rzetelnie wykonaną pracę.

Kiedy prezent jest dopuszczalny?

Wskazania w akapicie wyżej nie oznaczają, że każdy upominek dla lekarza jest zakazany. Dozwolone są drobne, naprawdę symboliczne gesty wdzięczności, najlepiej po zakończeniu leczenia, bez żadnych oczekiwań co do poprawy standardu leczenia.

Można rozważyć m.in .

  • kwiaty,
  • czekoladki,
  • kawę
  • kartkę z podziękowaniem,
  • pozytywną opinię na stronie placówki.

Takie prezenty nie mają charakteru korzyści majątkowej.

Czy takie same zasady obowiązują, jeśli lekarz przyjmuje pacjentów prywatnie?

W przypadku lekarzy prowadzących np. prywatny gabinet sytuacja wygląda nieco inaczej. Nie są oni traktowani jako osoby pełniące funkcję publiczną, więc nie stosuje się do nich art. 228–229 k.k.
Mimo to – i tu obowiązują granice. Wręczenie kosztownego prezentu, który mógłby wpłynąć na decyzje zawodowe lub relację z pacjentem, może być nieetyczne i naruszać Kodeks Etyki Lekarskiej (art. 52–54 KEL).

Co grozi za wręczenie łapówki lekarzowi?

Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego:

  • za udzielenie łapówki (art. 229 k.k.) grozi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności,
  • za przyjęcie łapówki (art. 228 k.k.) – również od 6 miesięcy do 8 lat,
  • w przypadku tzw. „wypadku mniejszej wagi” sąd może orzec karę łagodniejszą,
  • natomiast osoba, która wręczyła łapówkę w wyniku żądania lekarza i dobrowolnie o tym zawiadomiła organy ścigania, może uniknąć kary (art. 229 § 6 k.k.).

Podsumowanie

Nie każdy prezent dla lekarza to łapówka, ale każda taka sytuacja wymaga rozwagi. Drobny gest wdzięczności wręczony już po zakończeniu leczenia np. czekoladki – jest w porządku.

Natomiast gotówka, inne drogie upominki lub prezenty „za coś” (np. lepszą opiekę, szybszy zabieg) mogą mieć poważne konsekwencje karne – dla obu stron.

Potrzebujesz porady prawnej?

Jeśli masz wątpliwości, czy konkretne zachowanie może zostać uznane za korupcyjne lub chcesz bezpiecznie rozwiązać problem związany z relacją pacjent–lekarz, skontaktuj się z naszą kancelarią.

Kancelaria Adwokacka Mikulski udziela profesjonalnej pomocy w sprawach karnych i medycznych, dbając o bezpieczeństwo prawne zarówno pacjentów, jak i lekarzy.

📞 Zadzwoń: +48 882 843 157
📧 Napisz: kancelaria@adwokatmikulski.pl

Jesteśmy tu, by pomóc Ci działać zgodnie z prawem i uniknąć niepotrzebnego ryzyka.