W polskim prawie cywilnym kluczowym elementem każdej umowy jest swoboda oświadczenia woli stron. Oznacza to, że strony powinny zawierać umowę w sposób świadomy, dobrowolny i bez przymusu.
Jednak zdarzają się sytuacje, w których jedna ze stron została zmuszona do podpisania umowy w wyniku zastosowania groźby.
Czy taka umowa jest ważna? Czy można się od niej uchylić?
Co to znaczy „zawrzeć umowę pod wpływem groźby”?
Zawarcie umowy pod wpływem groźby to sytuacja, w której jedna ze stron składa oświadczenie woli pod przymusem psychicznym, wywołanym działaniem drugiej strony lub osoby trzeciej.
Czy zawarcie umowy pod wpływem groźby ma jakikolwiek wpływ na jej ważność?
Groźba jest uznawana za jedną z tzw. wad oświadczenia woli.
Co to oznacza? Jeśli zawarliśmy umowę pod wpływem szantażu, zastraszenia lub jakiejkolwiek innej formy przymusu, możemy ją zakwestionować.
Potwierdza to art. 87 Kodeksu cywilnego, który wskazuje, że taka umowa może być nieważna, ale tylko jeśli spełnia określone przesłanki
Kiedy groźba wpływa na ważność umowy?
Aby groźba miała skutki w sferze ważności umowy, w pierwszej kolejności, z okoliczności musi wynikać, że składający oświadczenie mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.
Ponadto, muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:
- Bezprawność groźby – zapowiedź działania sprzecznego z prawem (np. przemoc, szantaż), albo nadużycie działania zgodnego z prawem w celu nieetycznym (np. groźba zgłoszenia przestępstwa w celu wymuszenia podpisania umowy).
- Powaga groźby – zagrożenie musi być realne i wzbudzać uzasadnioną obawę.
- Związek przyczynowy – groźba musi być bezpośrednią przyczyną złożenia oświadczenia.
Co istotne, to nie sam fakt groźby, lecz jej wpływ na decyzję ma znaczenie. Oświadczenie musi być skutkiem nacisku psychicznego.
Przykład
Pan Adam, właściciel bardzo dobrze prosperującej piekarni, otrzymuje telefon od nieznanej osoby. Rozmówca grozi, że jeśli Pan Adam nie sprzeda swojej firmy za zaniżoną cenę wskazanemu kupcowi, do mediów trafią „dowody” rzekomych nieprawidłowości finansowych. Zastraszony przedsiębiorca podpisuje umowę sprzedaży udziałów. Po czasie okazuje się, że groźba była bezpodstawna, a cała sytuacja została zaaranżowana w celu przejęcia firmy po zaniżonej wartości.
Jak uniknąć negatywnych skutków prawnych umowy zawartą pod wpływem groźby?
Osoba, która złożyła oświadczenie woli (np. podpisała umowę) pod wpływem groźby, może uchylić się od skutków prawnych takiego działania.
Istotna jest kwestia terminu na dokonanie tej czynności – rok od momentu ustania stanu obawy spowodowanego groźbą.
Co zrobić, aby uchylić się od skutków prawnych umowy zawartej pod wpływem groźby?
Uchylenie się od skutków prawnych świadczenia woli złożonego pod wpływem groźby następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.
Sporządź przed upływem roku od chwili ustania obawy, która doprowadziła Cię do podpisania umowy, pisemne oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych i przekaż je drugiej stronie.
Po skutecznym uchyleniu się od oświadczenia woli, umowę traktuje się tak, jakby nigdy nie została zawarta. Należy pamiętać, że może to pociągać za sobą konieczność zwrotu świadczeń przez obie strony (np. zwrot pieniędzy, rzeczy).
Nie jesteś pewien, jak poradzić sobie z umową zawartą pod presją? Skontaktuj się z nami – Kancelaria Adwokacka Mikulski oferuje kompleksową pomoc prawną dopasowaną do Twojej sytuacji. Skontaktuj się z nami już dziś, aby umówić się na konsultację i dowiedzieć się, jak możemy Ci pomóc. Zadzwoń pod numer +48 882 843 157 lub napisz na adres kancelaria@adwokatmikulski.pl. Jesteśmy tutaj, aby Cię wspierać.
